Có năm kiểu đóng cuốn phổ biến: ghim giữa, keo gáy, khâu chỉ, lò xo và bìa cứng, mỗi kiểu hợp với một khoảng số trang và một cách dùng. Ghim giữa rẻ, nhanh, hợp với cuốn mỏng như catalogue, kỷ yếu nhỏ, tài liệu hội thảo. Keo gáy cho gáy vuông in chữ được, hợp với sách, tạp chí dày. Khâu chỉ bền nhất, mở phẳng hơn, dùng cho sách cần đọc lâu. Lò xo mở được phẳng hoàn toàn, hợp với sổ tay, lịch bàn, tài liệu hướng dẫn. Bìa cứng cho sách quà tặng, sách lưu trữ.
Kiểu đóng ảnh hưởng ngược lại tới file: số trang phải chia hết cho bao nhiêu, lề trong bao nhiêu, gáy rộng bao nhiêu. Bài này giúp bạn chọn kiểu đóng trước khi dàn trang, hiểu những lỗi hay gặp như trang giữa bị xén lẹm, chữ chui vào gáy, và dùng AI để tính số trang, độ dày gáy ở mức ước lượng.
So sánh năm kiểu đóng cuốn
Khoảng số trang dưới đây là thông lệ tham khảo; giới hạn thực tế phụ thuộc độ dày giấy và máy của xưởng.
| Kiểu đóng | Số trang hợp lý | Mở phẳng | Độ bền | Hay dùng cho |
|---|---|---|---|---|
| Ghim giữa | Từ 8 tới vài chục trang, bội số của 4 | Khá | Trung bình | Catalogue mỏng, tài liệu hội thảo, tạp chí mỏng |
| Keo gáy | Từ vài chục trang trở lên | Kém, gáy cản | Khá, tuỳ loại keo | Sách, tạp chí dày, báo cáo thường niên |
| Khâu chỉ | Từ vài chục trang trở lên | Tốt hơn keo gáy | Cao | Sách đọc lâu, sách giáo khoa, sách ảnh |
| Lò xo | Rộng, tuỳ cỡ lò xo | Rất tốt, lật được một vòng | Khá | Sổ tay, lịch bàn, tài liệu hướng dẫn, thực đơn |
| Bìa cứng | Thường từ vài chục trang | Tuỳ cách đóng ruột | Cao | Sách quà tặng, sách lưu trữ, sách thiếu nhi |
Kiểu đóng nên được chốt trước khi dàn trang. Đổi từ ghim giữa sang keo gáy khi file đã xong nghĩa là phải sửa lề trong, thêm gáy cho bìa và có khi thay đổi số trang.
Ghim giữa: vì sao số trang phải là bội số của 4
Cuốn ghim giữa được tạo bằng cách xếp các tờ giấy lớn gấp đôi lồng vào nhau rồi đóng ghim ở nếp gấp. Mỗi tờ gấp đôi cho bốn trang: hai mặt, mỗi mặt hai trang. Vì vậy tổng số trang, tính cả bìa nếu bìa cùng giấy, luôn là bội số của 4. Cuốn 22 trang không làm được; bạn phải thêm thành 24 hoặc bớt còn 20, có khi bằng một trang ghi chú hoặc một trang trống có chủ đích.
Cuốn ghim giữa càng dày thì hiện tượng đẩy trang càng rõ. Các tờ lồng nhau, tờ ở giữa phải vòng qua độ dày của các tờ bên ngoài nên thò ra xa hơn ở mép ngoài. Khi xén bằng mép, trang giữa bị cắt nhiều hơn trang ngoài. Nội dung đặt sát mép ngoài, số trang ở góc, có thể bị xén lẹm. Nhà in bù trừ việc này khi bình trang, nhưng bạn nên giữ vùng an toàn ở mép ngoài rộng hơn với cuốn nhiều trang.
Giới hạn số trang của ghim giữa phụ thuộc độ dày giấy. Giấy mỏng cho phép nhiều trang hơn; giấy dày làm cuốn phồng ở gáy, ghim không giữ chắc, cuốn không nằm phẳng. Hỏi nhà in giới hạn với loại giấy bạn chọn.
Keo gáy và khâu chỉ: gáy vuông và cái giá của nó
Đóng keo gáy là xếp các tay sách theo thứ tự, phay gáy cho nhám, quét keo rồi dán bìa ôm lấy gáy. Kết quả là gáy vuông, có thể in tên sách, xếp lên kệ đẹp. Nhược điểm là sách không mở phẳng được, phần giấy gần gáy bị keo giữ, người đọc phải banh sách ra. Keo thông dụng là keo nhiệt; một số xưởng có keo bền hơn, chịu nhiệt và chịu lật nhiều lần tốt hơn, hợp với sách dày hay sách dùng thường xuyên. Hỏi xưởng loại keo họ dùng.
Khâu chỉ là khâu từng tay sách bằng chỉ trước, rồi mới dán keo gáy và bìa. Sách bền hơn hẳn, trang không bung khi lật nhiều, mở phẳng hơn keo gáy đơn thuần. Đổi lại, chi phí và thời gian cao hơn, và số trang phải tính theo tay sách, thường là bội số của 8, 16 hoặc 32 tuỳ khổ giấy và cách gấp của xưởng.
Với cả hai kiểu, lề trong phải rộng hơn lề ngoài. Một phần trang bị chôn vào gáy, chữ hay ảnh đặt sát gáy sẽ bị khuất. Ảnh trải ngang hai trang là chỗ dễ hỏng nhất: phần giữa ảnh chui vào gáy, chi tiết quan trọng như mặt người không được nằm ở đó.
Bìa sách keo gáy hay khâu chỉ có thêm phần gáy giữa bìa trước và bìa sau. Độ rộng gáy phụ thuộc số trang và độ dày giấy, nên file bìa chỉ chốt được sau khi đã chốt giấy và số trang ruột.
Tay sách và bình trang: điều người dàn trang nên biết
Nhà in không in từng trang một mà in nhiều trang lên một tờ giấy lớn, rồi gấp tờ đó thành một tay sách. Một tay sách thường có 8, 16 hoặc 32 trang tuỳ khổ thành phẩm và khổ giấy. Sắp xếp các trang lên tờ in sao cho sau khi gấp chúng nằm đúng thứ tự gọi là bình trang. Việc này nhà in làm, nhưng nó ảnh hưởng tới quyết định của bạn.
Thứ nhất, tổng số trang tiết kiệm nhất là bội số của số trang một tay sách. Cuốn 100 trang với tay 16 trang sẽ dư 4 trang lẻ, phải thêm một tay nhỏ, tốn công gấp và đóng hơn. Đôi khi thêm vài trang trống hoặc bớt vài trang để tròn tay sách lại rẻ hơn và nhanh hơn.
Thứ hai, màu sắc có thể tính theo tay sách. Nếu chỉ một số trang cần in màu, nhà in có thể gom chúng vào cùng tay sách để in màu tay đó, còn các tay khác in một màu. Muốn làm được, bạn cần biết bình trang trước khi quyết định trang ảnh nằm ở đâu.
Thứ ba, giấy khác nhau trong cùng cuốn, như một tay ảnh in couche giữa ruột giấy không tráng phủ, phải đặt đúng ranh giới tay sách. Hỏi nhà in sơ đồ bình trang trước khi dàn trang là cách tránh phải dời nội dung về sau.
Lò xo và bìa cứng: khi nào đáng chọn
Hai kiểu này ít được nghĩ tới nhưng giải quyết những nhu cầu mà keo gáy và ghim giữa không làm được.
- Lò xo kẽm hoặc lò xo nhựa: đục lỗ dọc mép rồi luồn lò xo. Sách mở phẳng hoàn toàn, lật ra sau được, hợp với tài liệu cần đặt trên bàn khi làm theo, như hướng dẫn nấu ăn, tài liệu đào tạo, sổ tay.
- Lò xo cần chừa lề đục lỗ ở mép trong; chữ, hình không được đặt vào dải đó.
- Lò xo không in được chữ trên gáy, xếp kệ khó nhận ra. Nếu cần, có thể dùng lò xo kèm bìa bọc gáy.
- Bìa cứng: ruột đóng khâu chỉ hoặc keo gáy, bìa là tấm carton cứng bọc giấy in hoặc vải, có giấy lót dán vào ruột. Gáy có thể vuông hoặc tròn.
- Bìa cứng đẹp và bền, nhưng thời gian sản xuất lâu hơn và cần file bìa có phần bọc mép, chừa phần gáy và rãnh bản lề theo đúng quy cách của xưởng.
- Với sách thiếu nhi cho trẻ nhỏ, bìa cứng và ruột giấy dày bồi giúp sách chịu được việc trẻ cầm, kéo, cắn.
Chọn lò xo hay bìa cứng thường là quyết định về cách người đọc dùng cuốn sách. Hỏi “người đọc sẽ đặt cuốn này ở đâu, mở ra thế nào” trước khi hỏi “kiểu nào đẹp”.
Tính độ dày gáy và số trang bằng AI, từng bước
Đây là việc chatbot làm nhanh và ít sai nếu bạn đưa đúng đầu vào. Ví dụ giả định với số tròn:
- Hỏi nhà in độ dày một tờ giấy ruột mà họ dự định dùng, ví dụ giả định 0,1 mm, và độ dày bìa.
- Đưa AI câu lệnh: “Sách 180 trang ruột, mỗi tờ dày 0,1 mm, đóng keo gáy, bìa dày 0,3 mm. Tính số tờ ruột và độ dày gáy ước lượng, trình bày từng bước.”
- Tự kiểm: 180 trang là 90 tờ, 90 x 0,1 mm bằng 9 mm, cộng hai lần độ dày bìa khoảng 0,6 mm, gáy khoảng 9,6 mm.
- Nhờ AI kiểm số trang theo kiểu đóng: “Cuốn ghim giữa đang có 30 trang nội dung và bìa 4 trang cùng giấy. Số trang đã hợp lệ chưa, nếu chưa thì cần thêm hay bớt bao nhiêu?”
- Hỏi nhà in độ rộng gáy chính thức trước khi chốt file bìa; con số tính tay chỉ để bạn dàn bìa sơ bộ.
- Nếu dán mục lục hay bản thảo vào chatbot để nhờ chia tay sách, bỏ nội dung chưa xuất bản và tên tác giả nếu chưa được phép, chỉ để tiêu đề chương và số trang.
Sai lầm phổ biến nhất vẫn là nhầm trang với tờ. Một tờ giấy là hai trang. Một tờ in lớn gấp lại cho nhiều trang, gọi là một tay sách, và đó là đơn vị nhà in dùng để tính.
Những lỗi đóng cuốn hay gặp và cách phòng
Số trang xén lẹm ở cuốn ghim giữa dày. Do hiện tượng đẩy trang. Giữ vùng an toàn mép ngoài rộng hơn, nhờ nhà in bù trừ khi bình trang.
Chữ chui vào gáy sách keo gáy. Lề trong quá hẹp. Tăng lề trong, nhất là sách dày; tránh đặt chi tiết quan trọng ở giữa ảnh trải hai trang.
Trang bung khỏi gáy sau một thời gian. Keo không hợp với giấy hoặc chiều thớ giấy chạy ngang gáy. Hỏi nhà in loại keo và chiều thớ; sách dùng nhiều nên cân nhắc khâu chỉ.
Gáy bìa lệch, tên sách bò sang mặt bìa. Độ rộng gáy tính sai hoặc giấy thực tế dày khác dự kiến. Chốt độ rộng gáy với nhà in sau khi đã có giấy, và để chữ gáy có khoảng dư hai bên.
Lò xo đục vào chữ. Không chừa dải đục lỗ. Hỏi nhà in độ rộng dải cần chừa với cỡ lò xo dự kiến.
Bìa cứng phồng, cong sau khi dán. Do độ ẩm và chiều thớ của giấy bọc với tấm carton không hợp. Đây là việc kỹ thuật của xưởng; bạn chỉ cần mô tả hiện tượng khi phản hồi.
Câu hỏi thường gặp
Cuốn bao nhiêu trang thì nên chuyển từ ghim giữa sang keo gáy?
Không có ngưỡng cố định vì phụ thuộc độ dày giấy. Giấy mỏng cho phép ghim giữa nhiều trang hơn. Khi cuốn bắt đầu phồng ở gáy và không nằm phẳng, đó là dấu hiệu nên chuyển. Hỏi nhà in giới hạn với loại giấy bạn chọn.
Keo gáy có bền không, có bung trang không?
Keo gáy làm đúng với keo phù hợp và chiều thớ đúng thì bền cho phần lớn nhu cầu. Sách dùng rất nhiều lần, sách mở ra để đọc lâu, sách giáo khoa nên cân nhắc khâu chỉ. Hỏi xưởng loại keo họ dùng và xin sách mẫu để thử lật.
Sách in số lượng ít nên đóng kiểu gì?
In kỹ thuật số số lượng ít thường đóng keo gáy hoặc lò xo vì nhanh và không cần thiết lập phức tạp. Ghim giữa cũng làm được với cuốn mỏng. Khâu chỉ và bìa cứng có thể làm thủ công nhưng chi phí mỗi cuốn cao.
Độ rộng gáy sách tính thế nào?
Lấy số tờ ruột nhân độ dày một tờ, cộng độ dày bìa, với số liệu giấy do nhà in cung cấp. Trang và tờ khác nhau: một tờ là hai trang. Kết quả tính chỉ là ước lượng; chốt con số với nhà in trước khi làm file bìa.
Có nên để AI dàn trang theo kiểu đóng cuốn không?
AI giúp tính số trang, kiểm bội số, gợi ý lề và lập danh sách kiểm. Dàn trang thực tế vẫn làm trong phần mềm dàn trang, theo thông số nhà in đưa. Bình trang lên tờ in là việc của nhà in.
Đóng lò xo có làm được bìa có gáy không?
Lò xo thông thường không có gáy in được. Một số xưởng làm kiểu lò xo kèm bìa bọc kín phần lò xo, tạo một gáy có thể in chữ. Kiểu này tốn công hơn, hỏi xưởng có làm không và xin mẫu.