In offset là phương pháp in gián tiếp: mực được truyền từ bản kẽm sang một tấm cao su, rồi từ tấm cao su mới in lên giấy. Chữ "offset" chính là bước truyền qua trung gian đó. Phương pháp dựa trên một hiện tượng đơn giản: mực gốc dầu và nước không hoà vào nhau. Trên bản kẽm, vùng có hình nhận mực và đẩy nước, vùng không có hình nhận nước và đẩy mực, nên bản phẳng mà vẫn in ra được hình.
Offset là xương sống của ngành in giấy: sách, tạp chí, tờ rơi, catalogue, hộp giấy, túi giấy phần lớn được in theo cách này khi số lượng đủ lớn. Hiểu nguyên lý giúp bạn giải thích được những điều nhà in hay nói như "phải ra kẽm", "chờ mực khô mới cán được", "in ít thì không đáng chạy offset". Bài viết đi từ cơ chế đến những quyết định thực tế khi đặt in.
Vì sao nước và mực làm nên bản in phẳng
Các phương pháp in cổ như khắc gỗ, in chữ rời dùng bản nổi: chỗ cao dính mực, chỗ thấp không dính. Offset thuộc nhóm in phẳng, kế thừa kỹ thuật in đá thạch bản từ cuối thế kỷ 18. Bề mặt bản kẽm gần như bằng phẳng, sự khác biệt giữa vùng in và vùng không in nằm ở tính chất hoá học của bề mặt chứ không ở độ cao.
Trong máy, bản kẽm quấn quanh một ống. Mỗi vòng quay, hệ thống làm ẩm phủ một màng dung dịch nước rất mỏng lên bản, vùng không in giữ nước lại. Ngay sau đó hệ thống lô mực lăn qua, mực chỉ bám vào vùng in vì vùng còn lại đã có nước chắn. Hình ảnh mực trên bản được ép sang tấm cao su quấn ở ống bên cạnh, rồi tấm cao su ép lên tờ giấy chạy qua giữa nó và ống ép.
Bước trung gian qua tấm cao su có hai lợi ích. Cao su mềm ôm theo bề mặt giấy nên in tốt cả trên giấy hơi nhám. Bản kẽm cũng không chạm trực tiếp vào giấy, đỡ mòn, chạy được số lượng rất lớn. Đồng thời, hình trên bản kẽm là hình thuận, qua cao su bị đảo một lần rồi lên giấy lại thuận, nên người làm bản không phải lật ngược hình.
Cân bằng giữa nước và mực là tay nghề của thợ máy. Nước nhiều quá thì màu nhạt, mực bị nhũ hoá; mực nhiều quá thì bản in bết, chỗ trắng bị bẩn. Đây là một lý do khiến tờ in đầu của mỗi lượt chạy thường phải bỏ đi, và vì sao một thợ máy giỏi được quý trong xưởng.
Đường đi của một đơn in offset trong xưởng
Từ lúc file được duyệt đến khi tờ giấy in xong, một đơn offset điển hình đi qua các bước dưới đây. Mỗi nhà in có thể gộp hoặc tách bước, nhưng trình tự gần như giống nhau.
- Bình trang: bộ phận chế bản sắp xếp các trang hoặc các sản phẩm lên một tờ in lớn sao cho tận dụng giấy nhất, kèm dấu cắt, dấu chồng màu và dải kiểm màu ở mép.
- Ghi bản: máy CTP dùng tia laser ghi hình từ file thẳng lên bản kẽm, mỗi màu một bản. Một tờ in bốn màu hai mặt cần tám bản, trừ khi in trở dùng chung bộ bản cho cả hai mặt.
- Chuẩn bị máy: thợ lắp bản, nạp mực, chỉnh lượng mực theo từng vùng trên tờ dựa vào thông tin từ file, chạy giấy thử đến khi màu và chồng màu đạt.
- Duyệt tờ mẫu tại máy: thợ hoặc khách so tờ in với bản thử đã duyệt dưới đèn chuẩn, ký tờ mẫu nếu đạt.
- Chạy số lượng: máy chạy liên tục, thợ rút tờ kiểm định kỳ và chỉnh khi màu trôi.
- Chờ khô và lật mặt: tờ in cần thời gian se mực trước khi in mặt sau hoặc chuyển sang gia công.
- Gia công sau in: cán màng, phủ UV, ép kim, bế, gấp, đóng cuốn, xén thành phẩm, đóng gói.
Bước chuẩn bị máy và tờ in hỏng ban đầu chính là phần "chi phí khởi động" khiến đơn in offset ít bản trở nên đắt tính theo từng tờ. Khi bạn thấy dòng "giấy bù hao" trong báo giá, đó là phần giấy tiêu tốn cho việc canh chỉnh và dự phòng gia công này.
Bản kẽm, CTP và chuyện bốn màu
Ảnh màu in offset được tạo bằng bốn màu mực cơ bản: xanh lơ, hồng sen, vàng và đen, thường viết tắt CMYK. Mỗi màu cần một bản kẽm riêng. Trên bản, hình được chia thành vô số điểm nhỏ gọi là tram; vùng đậm có điểm to, vùng nhạt có điểm nhỏ. Bốn lớp tram chồng lên nhau ở các góc khác nhau đánh lừa mắt người thành dải màu liên tục. Nếu nhìn tờ in bằng kính lúp, bạn sẽ thấy rõ những hạt tram này.
Trước đây, file được xuất ra phim rồi phơi lên bản; ngày nay hầu hết nhà in dùng công nghệ ghi bản trực tiếp từ máy tính, gọi là CTP. Bỏ được khâu phim giúp hình sắc nét hơn và ít sai lệch hơn. Bản kẽm sau khi in xong thường không giữ lâu, nên đơn in lại sau vài tháng có thể phải làm bản mới. Nếu bạn biết sẽ in lặp một sản phẩm, hỏi nhà in có lưu bản không và điều kiện thế nào.
Ngoài bốn màu, offset còn in được màu pha: mực được pha sẵn đúng một màu theo bảng màu, in bằng một bản riêng. Màu pha cho màu thương hiệu đều và rực hơn so với việc chồng bốn màu, và cho phép in những màu nằm ngoài khả năng của CMYK như màu nhũ kim loại, cam rất rực. Đổi lại, mỗi màu pha là thêm một bản, thêm một lần nạp mực, thêm một đơn vị màu trên máy. Phần chọn hệ màu và chuyển màu trong file được bàn ở danh mục chuẩn bị file in của trang.
Vì sao in offset càng nhiều càng rẻ mỗi tờ
Cấu trúc chi phí giải thích hầu hết các quyết định đặt in offset. Bảng dưới là ví dụ giả định bằng đơn vị chi phí quy ước, không phải giá thật, chỉ để thấy hình dạng của đường đơn giá.
| Số lượng tờ | Chi phí cố định (bản, canh máy, bù hao) | Chi phí biến đổi (giấy, mực, thời gian chạy) | Tổng | Chi phí mỗi tờ |
|---|---|---|---|---|
| 500 | 100 đơn vị | 25 đơn vị | 125 | 0,25 |
| 1.000 | 100 đơn vị | 50 đơn vị | 150 | 0,15 |
| 3.000 | 100 đơn vị | 150 đơn vị | 250 | 0,083 |
| 10.000 | 100 đơn vị | 500 đơn vị | 600 | 0,06 |
Trong ví dụ giả định này, tăng số lượng từ 500 lên 1.000 tờ chỉ làm tổng chi phí tăng một phần năm, nhưng chi phí mỗi tờ giảm gần một nửa. Đó là lý do nhân viên kinh doanh hay gợi ý "in thêm ít nữa cho lợi". Lời gợi ý này đúng về toán, nhưng chỉ có lợi nếu bạn dùng hết số in thêm. Tờ rơi in thừa nằm trong kho rồi lỗi thời vì đổi giá, đổi địa chỉ là tiền mất.
Khi so báo giá, hãy so tổng tiền ở đúng số lượng bạn cần, sau đó mới xem đơn giá ở mức cao hơn. Nhờ AI lập bảng so như trên với con số trong báo giá thật của bạn là một việc nó làm tốt, miễn bạn kiểm lại phép tính.
Các loại máy offset và điều chúng nói về nhà in
Máy một màu, hai màu. In một lượt được một hoặc hai màu. Muốn in bốn màu phải chạy nhiều lượt, mỗi lượt chờ và canh lại, nên hợp với ấn phẩm đơn sắc như sổ sách, phiếu, giấy tiêu đề, hoặc nhà in nhỏ.
Máy bốn màu, năm màu trở lên. In đủ bốn màu trong một lượt, thêm đơn vị thứ năm cho màu pha hoặc phủ dầu bóng. Đây là loại phổ biến ở nhà in làm catalogue, hộp giấy.
Khổ máy. Máy offset được gọi theo khổ tờ in tối đa. Khổ máy quyết định một tờ in chứa được bao nhiêu sản phẩm và có in được hộp, poster cỡ lớn trong một tờ hay không. Hỏi khổ máy giúp bạn hiểu vì sao nhà in đề xuất kích thước thành phẩm nhích lên hoặc xuống một chút.
In tờ rời và in cuộn. Máy tờ rời nạp từng tờ giấy, linh hoạt về loại giấy, dùng cho phần lớn ấn phẩm thương mại. Máy in cuộn chạy giấy cuộn tốc độ rất cao, dùng cho báo, tạp chí số lượng lớn, ít gặp với đơn của cửa hàng nhỏ.
Máy có hệ thống in hai mặt một lượt. Một số máy có cơ cấu lật tờ để in cả hai mặt trong một lần chạy. Lợi ở thời gian, nhưng vẫn phải lưu ý mực mặt trước cần se đủ để không lem.
Giới hạn của in offset mà người đặt in nên biết trước
Offset rất mạnh, nhưng có những điểm khiến nó không hợp với mọi đơn. Biết trước giúp bạn không bất ngờ khi nhận hàng:
- Khó in ít: chi phí chuẩn bị không đổi, nên đơn vài chục bản gần như luôn đắt hơn kỹ thuật số.
- Không đổi nội dung từng tờ: muốn mỗi tờ một tên, một số thứ tự, phải in nền bằng offset rồi in phần biến đổi bằng máy khác.
- Cần thời gian: xếp lịch máy, chờ khô, gia công cộng lại thường mất vài ngày, đơn lớn có gia công phức tạp còn lâu hơn.
- Màu có sai số giữa các lượt: cùng file in hai lần ở hai thời điểm có thể lệch nhẹ do giấy, mực, độ ẩm. Muốn đồng đều, giữ tờ mẫu đã duyệt và yêu cầu in theo tờ đó.
- Số lượng giao có thể chênh nhẹ: do bù hao và tờ hỏng trong gia công, nhiều nhà in có thông lệ giao dư hoặc thiếu một tỷ lệ nhỏ. Hỏi và ghi rõ trong đơn nếu bạn cần đủ con số chính xác.
- Lệch chồng màu nhỏ là có thể xảy ra: chữ rất nhỏ hoặc nét rất mảnh được tạo từ nhiều màu dễ bị viền nhòe. Chữ nhỏ nên để đen một màu.
Những giới hạn này không phải lỗi của nhà in mà là bản chất của phương pháp. Hỏi nhà in cách họ xử lý từng điểm sẽ cho bạn biết họ có làm nghề cẩn thận hay không.
Những câu cần hỏi nhà in offset và chỗ AI giúp được
Trước khi chốt một đơn offset, có năm câu đáng hỏi: máy nào sẽ in đơn này và khổ tờ in là bao nhiêu; bình trang thế nào, một tờ in ra được mấy sản phẩm; giấy bù hao tính bao nhiêu và có nằm trong giá chưa; có bản thử màu để duyệt không, bản thử bằng máy gì; thời gian từ duyệt file đến giao là bao lâu, đã gồm gia công chưa. Câu trả lời giúp bạn so hai báo giá có cùng nền hay không.
Chatbot AI giúp được ở ba chỗ. Thứ nhất, giải thích thuật ngữ trong báo giá mà bạn chưa hiểu, ví dụ dán đoạn mô tả gia công vào và hỏi "giải thích từng mục này bằng lời đơn giản, chỗ nào mơ hồ cần hỏi lại nhà in". Thứ hai, lập bảng so sánh các báo giá theo cùng cột, sau khi bạn đã xoá tên khách, số điện thoại, địa chỉ trong đó. Thứ ba, soạn tin nhắn hỏi lại nhà in một cách lịch sự và đủ ý.
Chỗ AI không thay được là xem tờ in thật. Nó không biết giấy nhà in đang có, không nhìn được màu dưới đèn, không chịu trách nhiệm về con số nào. Khi AI nói một thông số như "offset thường cần tối thiểu bao nhiêu bản", hãy coi đó là mức tham khảo và hỏi nhà in con số thật của họ. Cách dùng này giữ AI ở đúng vai trợ lý chuẩn bị, còn quyết định vẫn nằm ở bạn và người cầm máy.
Câu hỏi thường gặp
In offset có phải lúc nào cũng cần bốn bản kẽm không?
Không. Số bản bằng số màu mực cần in trên mỗi mặt. Ấn phẩm chỉ in đen cần một bản, in đen và một màu pha cần hai bản. Ấn phẩm bốn màu cộng một màu pha cần năm bản cho mỗi mặt, trừ khi dùng chung bản khi in trở.
Vì sao in offset phải chờ khô mới cán màng được?
Mực offset khô bằng cách thấm vào giấy và oxy hoá dần, không khô tức thì. Cán màng hoặc gấp khi mực chưa se dễ làm màng không bám, bề mặt có bọt hoặc mực dính sang tờ khác. Một số nhà in dùng mực khô nhanh hoặc đèn sấy để rút ngắn thời gian này.
In offset có in được lên giấy kraft hoặc giấy mỹ thuật không?
Được, offset tờ rời in được trên nhiều loại giấy kể cả giấy nhám, giấy màu. Tuy nhiên màu trên giấy không tráng phủ sẽ trầm và ít rực hơn trên couche, và giấy màu nâu làm sai lệch màu sáng. Nên xin mẫu đã in trên đúng loại giấy đó.
Bản kẽm có giữ lại để in lần sau được không?
Tuỳ nhà in. Nhiều nơi không giữ vì bản chiếm chỗ và có thể bị oxy hoá, in lại thì ghi bản mới từ file lưu. Nếu sản phẩm in lặp thường xuyên, hỏi rõ chính sách lưu bản và lưu file để màu lần sau gần lần trước nhất.
Tờ mẫu duyệt tại máy khác gì bản in thử?
Bản in thử thường làm bằng máy kỹ thuật số trước khi ra bản, dùng để duyệt nội dung và màu dự kiến. Tờ mẫu tại máy là tờ in thật từ chính máy offset, dùng làm chuẩn cho cả lượt chạy. Nếu màu quan trọng, nên có mặt hoặc xin ảnh và mẫu tờ đã ký.
AI có tính được nên in bao nhiêu bản offset để lợi nhất không?
AI tính được nếu bạn đưa chi phí cố định và chi phí mỗi tờ từ báo giá thật, và giúp vẽ bảng đơn giá theo số lượng. Nó không biết nhu cầu dùng thật của bạn. Số lượng tốt nhất là số bạn dùng hết trước khi nội dung lỗi thời.