Tách màu in lụa là tách thiết kế thành từng lớp, mỗi lớp là một màu mực đặc, in ra phim để chụp lên một khung lưới riêng. Vì mỗi màu cần một khung, một lần chụp bản và một lần canh chồng màu, số màu của thiết kế là yếu tố lớn nhất quyết định chi phí và độ khó của đơn in lụa. Với đơn vài chục áo, giảm từ năm màu xuống ba màu có thể làm in lụa trở nên đáng làm hơn kỹ thuật số.
Bài này dành cho người chuẩn bị file cho xưởng in lụa và cho xưởng nhỏ muốn nhận các đơn áo nhóm, áo sự kiện số lượng vừa. Bài không dạy thiết kế; việc giảm màu nào, giữ màu nào cần được người thiết kế hoặc khách đồng ý, vì nó thay đổi diện mạo của hình.
In lụa hoạt động thế nào và vì sao số màu quan trọng
Khung in lụa là một tấm lưới căng trên khung, phủ một lớp nhũ tương cảm quang. Phim dương bản, tức tấm nhựa trong có hình in màu đen đặc, được đặt lên khung rồi chiếu sáng. Chỗ có ánh sáng chiếu qua, nhũ tương đông cứng lại; chỗ bị phần đen trên phim che, nhũ tương được rửa trôi, để lại các lỗ lưới hở đúng hình. Khi in, người thợ đổ mực lên khung và kéo dao gạt, mực đi qua các lỗ hở xuống áo.
Mỗi màu cần một khung riêng. Thiết kế ba màu là ba tấm phim, ba khung, ba lần kéo mực cho mỗi áo, và ba lớp phải chồng khít lên nhau. Áo tối màu thường cần thêm một lớp lót trắng dưới các màu, tức thêm một khung và thêm một lần sấy tạm giữa các lớp. Chi phí phim, chụp khung, pha mực và canh máy gần như cố định, không phụ thuộc in mười áo hay một trăm áo.
Đó là lý do in lụa rất hợp với logo ít màu in nhiều, và không hợp với ảnh chụp in ít. Với đơn vài chục áo, mỗi màu bớt được là một phần chi phí cố định bớt đi, đồng thời bớt một chỗ có thể lệch chồng màu. Giảm màu khéo léo là kỹ năng chính của khâu tách màu.
Cách giảm số màu mà hình vẫn giữ tinh thần
Gộp các màu gần nhau. Thiết kế số thường có nhiều sắc độ gần giống nhau, như ba màu cam chênh nhẹ. Trên vải, người nhìn khó phân biệt chúng. Gộp về một màu cam đại diện là cách giảm màu dễ nhất.
Dùng màu áo làm một màu. Nếu hình có mảng đen và in lên áo đen, mảng đó có thể để trống cho màu áo lộ ra. Tương tự với áo trắng và mảng trắng. Đây là màu miễn phí, không cần khung, không cần mực.
Đổi chuyển màu thành tram. Một dải chuyển từ đỏ sang trong suốt có thể in bằng một khung đỏ với các chấm tram to nhỏ khác nhau. Mắt nhìn từ xa thấy như chuyển màu. Cách này giữ được hiệu ứng mà không thêm màu.
Chồng hai màu để ra màu thứ ba. Ở một số trường hợp, in tram màu này chồng lên màu kia tạo ra sắc độ trung gian. Kỹ thuật này cần thợ có kinh nghiệm và thử trước, vì kết quả trên vải khó đoán hơn trên giấy.
Bỏ chi tiết không cần thiết. Bóng đổ mảnh, viền phụ, hiệu ứng sáng thường thêm màu mà không thêm nhiều giá trị khi nhìn áo từ khoảng cách bình thường. Đề xuất bỏ, kèm ảnh so sánh trước và sau cho khách duyệt.
Màu đặc, tram và in giả bốn màu
Có ba cách chính để xử lý màu trong in lụa áo. Chọn cách nào phụ thuộc vào hình và số lượng.
| Cách | Nguyên lý | Hợp với | Độ khó |
|---|---|---|---|
| Màu đặc (màu pha) | Mỗi màu pha sẵn một loại mực, in mảng đặc | Logo, chữ, hình phẳng ít màu | Thấp nhất, dễ giữ màu đồng nhất |
| Tram một màu | Một màu mực, các chấm to nhỏ tạo sắc độ | Chuyển màu, bóng mờ trong hình ít màu | Trung bình, cần lưới và phim phù hợp |
| In giả màu ảnh | Vài màu đặc kèm tram chồng lên nhau để mô phỏng ảnh | Hình nhiều màu số lượng lớn | Cao, cần thợ giỏi và nhiều khung |
| Bốn màu cơ bản kiểu in giấy | Tram bốn màu chồng nhau như in offset | Áo trắng, hình ảnh | Rất cao trên vải, ít xưởng nhỏ làm |
Tram trên vải thô hơn nhiều so với tram trên giấy, vì sợi vải và lưới không giữ được chấm quá nhỏ. Mật độ tram, góc tram và cỡ lưới phải hợp với nhau; đây là những thông số nên để thợ in lụa quyết định theo máy và mực của họ. Người chuẩn bị file chỉ cần hỏi xưởng mật độ tram họ dùng, hoặc gửi file màu đặc và để xưởng tự tram.
Chuẩn bị file tách màu gửi xưởng
Phần lớn xưởng in lụa tự làm phim từ file bạn gửi. File càng rõ ràng thì càng ít lỗi và ít phải hỏi lại.
- Ưu tiên file vector: chữ chuyển thành nét, mảng màu là vùng tô đặc, không có hiệu ứng mờ. File ảnh cũng làm được nhưng mép kém sắc hơn.
- Mỗi màu mực một màu pha riêng: đặt tên màu theo tên mực sẽ in, ví dụ đỏ, vàng, lót trắng. Không để hai sắc độ gần giống nhau cùng tồn tại, vì máy tách thành hai khung.
- Đặt mỗi màu trên một lớp: giúp xưởng xuất từng phim dễ dàng và kiểm tra bằng cách tắt bật từng lớp.
- Bù chồng giữa các màu kề nhau: cho màu sáng lấn nhẹ vào dưới màu tối một chút để khi lệch nhỏ không lộ khe trắng. Mức bù tuỳ xưởng; nếu không chắc, ghi chú để xưởng tự xử lý.
- Lớp lót trắng cho áo tối: thường do xưởng tự tạo và thu nhỏ hơn các màu trên một chút. Nếu tự làm, hỏi xưởng mức thu vào.
- Dấu chồng màu: thêm dấu chữ thập nhỏ ở cùng vị trí trên mọi lớp, ngoài vùng hình, để thợ canh khung.
- Xuất một bản xem trước màu kèm danh sách màu mực, kích thước in thật và vị trí in trên áo.
Khi gửi, ghi rõ màu áo cho từng phần số lượng. Cùng một thiết kế in lên áo trắng và áo đen có thể cần bộ phim khác nhau, vì áo đen cần lót trắng và có thể dùng màu áo làm một màu.
AI hỗ trợ tách màu đến đâu
AI hữu ích ở bước đề xuất. Bạn có thể đưa hình cho công cụ xử lý ảnh có chức năng giảm màu để xem hình trông thế nào khi chỉ còn ba hoặc bốn màu. Một số công cụ vector hoá bằng AI cho phép chọn số màu tối đa khi chuyển ảnh sang vector, ra kết quả gần với file tách màu. Đây là cách nhanh để cho khách xem trước các phương án giảm màu.
Chatbot giúp ở bước lập luận: mô tả hình (ví dụ một logo có chữ đỏ, nền vàng chuyển cam, viền đen, in trên áo xanh navy) và hỏi phương án ít màu nhất mà vẫn giữ tinh thần. Câu lệnh mẫu: "Mình cần in lụa logo này lên 40 áo cotton xanh navy. Logo có chữ đỏ, mảng nền chuyển từ vàng sang cam, viền đen quanh chữ. Đề xuất ba phương án tách màu từ ít đến nhiều khung, mỗi phương án nói rõ màu nào bị gộp, màu nào dùng tram, có cần lót trắng không, và rủi ro khi in." Kết quả cho bạn một khung trao đổi với khách và xưởng.
Giới hạn nằm ở ba chỗ. Thứ nhất, công cụ giảm màu tự động không biết màu nào là màu thương hiệu phải giữ chính xác, nó có thể gộp màu đỏ thương hiệu với một màu đỏ phụ. Thứ hai, vector hoá tự động hay làm méo chữ và dấu tiếng Việt, nên chữ nên được gõ lại bằng phông thật thay vì dùng bản vector hoá. Thứ ba, các thông số như cỡ lưới, mật độ tram, mức bù chồng phụ thuộc máy và mực của từng xưởng; chatbot đưa ra con số chung có thể không hợp.
Nguyên tắc chung: AI giúp đi nhanh đến các phương án, người thiết kế hoặc khách quyết định phương án, và thợ in lụa quyết định thông số kỹ thuật.
Mực gốc nước và mực plastisol
Mực plastisol. Phổ biến trong xưởng in áo, dễ in, phủ tốt trên áo tối, không khô trên khung nên thợ có thời gian làm việc. Mực cần được sấy đủ nhiệt mới bền; sấy thiếu là nguyên nhân hàng đầu của nứt và trôi. Bề mặt hình có lớp mực sờ thấy rõ.
Mực gốc nước. Thấm vào sợi vải, sờ mềm, hợp áo sáng màu. Khó hơn trên áo tối và dễ khô trên khung, đòi hỏi thợ làm nhanh và vệ sinh khung kỹ.
Chọn theo áo và cảm giác mặc. Áo tối màu với hình nhiều mảng thường dùng plastisol. Áo sáng màu, khách thích cảm giác mềm, có thể dùng mực gốc nước. Hỏi xưởng có sẵn loại nào và đã in trên loại phôi bạn chọn chưa.
An toàn trong xưởng. Mực, dung môi rửa khung và hoá chất chụp bản cần được dùng ở nơi thông gió, có găng tay, và thu gom chất thải theo hướng dẫn của nhà cung cấp, không đổ thẳng ra cống. Chi tiết an toàn hoá chất trong xưởng có ở danh mục vận hành xưởng của trang.
In thử và canh chồng màu
Trước khi chạy cả đơn, xưởng thường in thử vài chiếc trên áo lỗi hoặc vải vụn. Người đặt in nên yêu cầu xem chiếc thử, hoặc ảnh chụp chiếc thử dưới ánh sáng ban ngày.
- Các màu chồng khít, không lộ khe trắng hay viền lót trắng ở mép.
- Lớp lót trắng đủ dày để màu trên cùng tươi, không lộ vân áo tối.
- Tram đều, không mất chấm ở vùng sáng, không bết ở vùng tối.
- Màu đặc gần với mẫu màu đã thống nhất, đặc biệt là màu thương hiệu.
- Chữ nhỏ và dấu tiếng Việt in rõ, không bị bít lưới.
- Kéo giãn chiếc thử sau khi sấy, không nứt mực.
Khi duyệt xong chiếc thử, đề nghị xưởng giữ lại một chiếc làm chuẩn cho cả đơn. Nếu đơn có khả năng đặt lại, hỏi xưởng có giữ khung hay giữ phim không, trong bao lâu. Giữ phim giúp lần sau không phải làm lại từ file, giữ khung còn tiết kiệm hơn nhưng xưởng thường chỉ giữ trong một thời gian nhất định.
Câu hỏi thường gặp
In lụa áo bao nhiêu màu là hợp lý cho đơn vài chục chiếc?
Không có con số cố định, nhưng hình một đến ba màu đặc thường là vùng in lụa phát huy lợi thế với số lượng vừa. Hình nhiều màu hơn hoặc có ảnh chụp thì nên so báo giá với DTF, DTG trước khi quyết định.
Có tách màu in lụa từ ảnh chụp được không?
Được bằng kỹ thuật in giả màu ảnh với nhiều khung và tram chồng nhau, nhưng tốn công và cần thợ giỏi. Với đơn vài chục áo, in kỹ thuật số thường hợp lý hơn. Nếu muốn in lụa, có thể đơn giản hoá ảnh thành một hai màu kiểu tranh khắc.
Vì sao in lụa trên áo đen phải thêm lớp trắng?
Mực in lụa không phủ hoàn toàn, màu tối của áo sẽ làm màu phía trên chìm và xỉn. Lớp trắng in trước và sấy tạm làm nền sáng cho các màu sau. Lớp này thêm một khung, nhưng là điều kiện để màu trên áo tối tươi.
Thay đổi số lượng áo giữa chừng có ảnh hưởng gì đến in lụa?
Tăng số lượng thường không ảnh hưởng nhiều vì khung đã làm xong, chỉ cần thêm phôi và mực. Giảm số lượng thì chi phí cố định chia cho ít áo hơn, nên giá mỗi chiếc tăng. Báo xưởng sớm để họ tính lại.
Có nên nhờ AI tự tách màu rồi gửi thẳng cho xưởng không?
Có thể dùng để có bản nháp và cho khách xem trước, nhưng nên để xưởng hoặc người có kinh nghiệm kiểm lại trước khi làm phim. Công cụ tự động hay gộp nhầm màu thương hiệu, làm méo chữ và không biết mức bù chồng hợp với máy của xưởng.
Mực plastisol có an toàn cho áo trẻ em không?
Mực dùng cho áo trẻ em nên là loại nhà sản xuất công bố phù hợp với hàng dệt may tiếp xúc da và đáp ứng quy định hiện hành về hàng dệt may. Hỏi xưởng loại mực họ dùng và thông tin từ nhà sản xuất, đặc biệt với áo cho trẻ nhỏ.